TF VAWG nedir?

TF VAWG (Technology-Facilitated Violence Against Women and Girls — Teknoloji Destekli Kadına ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet), dijital teknolojiler aracılığıyla işlenen, kolaylaştırılan veya şiddetlendirilen her türlü kadına yönelik şiddet için kullanılan şemsiye terimdir.

UN Women'ın 2022'de topladığı uzman grubunun önerdiği ortak tanım şöyle:

"Bilgi ve iletişim teknolojileri ya da diğer dijital araçlar kullanılarak işlenen, kolaylaştırılan, ağırlaştırılan veya yaygınlaştırılan; fiziksel, cinsel, psikolojik, sosyal, siyasi ya da ekonomik zarara veya hak ve özgürlüklerin başka biçimde ihlaline yol açan ya da yol açması muhtemel her türlü eylem." (UN Women, uzman grubu raporu)

Avrupa Konseyi'nin İstanbul Sözleşmesi izleme organı GREVIO da Genel Tavsiye No. 1'de kadına yönelik şiddetin dijital boyutunu ele alır.

Türkiye'de ise henüz TF VAWG'yi bir bütün olarak tanımlayan özel bir yasa yok; ancak alt davranışları farklı kanunlarla suç olarak düzenlenmiş durumda.

TF VAWG'nin başlıca türleri

1. Çevrimiçi taciz ve tehdit

• Hakaret, küfür, hayatına yönelik tehdit
• Cinsiyetçi, milliyetçi, dini saldırı
• Toplu mesaj/yorum bombardımanı ("brigading")

2. Doxxing ve mahremiyet ihlali

• Ev adresi, telefon, iş yeri, kimlik bilgilerinin izinsiz paylaşımı
• Aile fertlerinin ifşa edilmesi
• Geçmişte paylaşılmış özel fotoğrafların yeniden dolaşıma sokulması

3. Görüntü tabanlı şiddet (image-based abuse)

• İzinsiz çıplak fotoğraf/video paylaşımı ("revenge porn")
• Deepfake pornografi
• Photoshop'lanmış görseller
• Cinsiyetçi/cinsel içerikli memeler

4. Stalkerware ve dijital takip

• Telefona izinsiz takip uygulaması yüklenmesi
• AirTag gibi konum cihazlarıyla takip
• Sosyal medyada her hareketin izlenmesi

5. Cinsel taciz ve istek

• İzinsiz cinsel içerikli görsel/video gönderme ("cyberflashing")
• Sürekli cinsel önerme
• Genç kadınları yetişkin içeriğe yönlendirme ("grooming")

6. Dezenformasyon ve karaktere yönelik saldırılar

• Kadın siyasetçi/aktivist hakkında uydurma haber
• Sahte hesaplarla itibar suikastı
• Yapay zekâ ile üretilmiş yalancı içerikler

7. Organize gruplar tarafından koordineli saldırı

• "Cancel" kampanyaları
• 4chan/Reddit/Telegram gruplarından yönlendirilen toplu saldırı
• Politik bot ağları

Türkiye'de hukuki çerçeve

Tek bir TF VAWG kanunu olmasa da, alt davranışların büyük çoğunluğu suç:

Davranış	Hukuki dayanak
Hakaret, küfür	TCK 125
Tehdit	TCK 106
Şantaj	TCK 107
Özel hayatın gizliliği ihlali (doxxing)	TCK 134
Kişisel verilerin hukuka aykırı kaydı	TCK 135
Görüntü/ses kaydının ifşası	TCK 134-136
Müstehcen içerik üretimi/yayını	TCK 226
İftira	TCK 267
Israrlı takip	TCK 123/A
Bilişim sistemine yetkisiz erişim	TCK 243

Ayrıca 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, hâkimin şiddet uygulayanın korunan kişiyi "iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesine" karar verebileceğini açıkça sayar (md. 5/1-f). Yani çevrimiçi tehdit ve taciz için de koruyucu ve önleyici tedbir istenebilir. Kanunun metni.

Etkileri

Sadece bir "post" gibi görünebilir ama TF VAWG'in somut sonuçları olduğu uluslararası araştırmalarda kanıtlanmış durumda:

• Öz-sansür: UNESCO ve ICFJ'nin küresel araştırmasında ankete katılan kadın gazetecilerin %73'ü çevrimiçi şiddete maruz kaldığını söyledi; en sık verilen tepki (%30) sosyal medyada öz-sansür uygulamaktı, %20'si ise çevrimiçi etkileşimden tamamen çekildi (The Chilling, UNESCO/ICFJ)
• Politik geri çekilme: Çevrimiçi saldırılar, kadınların kamusal tartışmalara katılmaktan kaçınmasına neden olabilir.
• Sağlık etkileri: Anksiyete, depresyon, uyku bozuklukları, PTSD benzeri belirtiler
• Ekonomik kayıp: İşten ayrılma, kariyer değişikliği, gelir kaybı
• Sosyal izolasyon: Aile/arkadaş çevresiyle ilişki bozulması

Niçin "kadına yönelik" diyoruz?

Çevrimiçi şiddetin hedefi her zaman kadın değil — ama:

• Cinsiyetçi içerikli saldırılar orantısız biçimde kadınları hedef alır
• Erkek mağdurlar için saldırı bireysel kalırken, kadınlar için kategorik (kadın olduğu için) saldırılır
• Kadınların kamusal alana çıkışını caydıran bir disipline etme aracıdır
• Patriyarkal dinamiklerin dijital uzantısıdır

Bu yüzden "çevrimiçi şiddet" yerine "teknoloji destekli kadına yönelik şiddet" demek — sorunun kaynağını ve dinamiğini görmek için önemlidir.

İleri okuma

• GREVIO Genel Tavsiye No. 1 — Avrupa Konseyi, dijital şiddetle mücadele standartları
• Dijital Şiddet — Teknoloji Destekli Cinsiyete Dayalı Şiddet Rehberi — UN Women Türkiye, 2025; Türkçe ve İngilizce
• Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı — Türkçe broşürler ve faaliyet raporları

İlgili: Doxxing'le karşılaştığında ne yaparsın?, Destek hatları

Kaynak: Adalet Bakanlığı — Israrlı takip, TCK 123/A.